Tổng hợp và diễn giải lại từ bài của tác giả Đức Quyền trên Vietstock, đăng ngày 09/11/2026. Xem bài gốc

Vốn ngoại rút đi, rổ cổ phiếu "kim cương" VNDiamond mất dần ý nghĩa

Rổ VNDiamond được lập ra để vốn ngoại có thêm đường vào những cổ phiếu đã hết room. Nhưng khi khối ngoại bán ròng, chính quy tắc của chỉ số lại buộc các quỹ phải bán theo. Bài viết giải thích cơ chế này theo từng bước và những điều nhà đầu tư nên theo dõi.

Tóm tắt nhanh

Kỳ cơ cấu tháng 11/2026: rổ còn 17 mã, loại KDH, không có mã mới.
Khối ngoại bán ròng gần 122 nghìn tỷ đồng trên HOSE trong 10 tháng đầu năm 2026, nhiều hơn cả năm 2025.
Tỷ trọng FPT trong chỉ số bị cắt mạnh; để ở lại rổ, FPT cần khối ngoại mua ròng trở lại.
Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng, nhưng vốn thụ động vào theo 4 đợt, nên chưa bù được lượng bán ra.

1. VNDiamond là gì và vì sao ra đời

Nhiều cổ phiếu tốt của Việt Nam đã hết room ngoại, nghĩa là nhà đầu tư nước ngoài đã nắm đủ tỷ lệ tối đa cho phép. Khi đó họ chỉ mua được qua giao dịch thỏa thuận với một nhà đầu tư nước ngoài khác, thường với giá cao hơn giá khớp lệnh.

VNDiamond ra đời cuối năm 2019 như một lối đi vòng. Đây là chỉ số gồm các cổ phiếu có tiềm năng nhưng ít còn room cho khối ngoại. Các quỹ ETF mô phỏng chỉ số này cho phép nhà đầu tư nước ngoài mua chứng chỉ quỹ thay vì mua trực tiếp cổ phiếu.

Room ngoại: Tỷ lệ cổ phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài được phép sở hữu tại một doanh nghiệp.
ETF: Quỹ hoán đổi danh mục, mô phỏng một chỉ số và giao dịch như cổ phiếu.
Mức lấp đầy room: Tỷ lệ room ngoại đã được khối ngoại mua. Càng cao thì càng ít chỗ cho vốn ngoại mới.
NAV: Giá trị tài sản ròng của quỹ.

2. Vì sao quỹ ETF trong nước là "cửa vào" của vốn ngoại

Dòng vốn ngoại đi vào cổ phiếu qua quỹ ETF. Hình minh họa đơn giản hóa cơ chế.

Điều lệ quỹ ETF DCVFMVN Diamond (mã FUEVFVND, công bố ngày 08/05/2026) cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu không giới hạn tỷ lệ chứng chỉ quỹ. Trong khi đó, quỹ mua cổ phiếu với tư cách nhà đầu tư trong nước, nên phần cổ phiếu quỹ nắm không bị tính vào room ngoại của doanh nghiệp.

Cơ chế hoán đổi cũng góp phần: khi chứng chỉ quỹ được mua nhiều, giá chứng chỉ có thể cao hơn NAV. Công ty chứng khoán khi đó có lợi nếu mua rổ cổ phiếu, đổi lấy chứng chỉ quỹ mới rồi bán ra thị trường.

~85%chứng chỉ ETF đang lưu hành do nhà đầu tư nước ngoài nắm (đến cuối 2025)

~90%của 322,5 triệu chứng chỉ FUEVFVND do 34 nhà đầu tư nắm (30/06/2026)

>95%tài sản các quỹ mô phỏng VNDiamond nằm ở FUEVFVND

Mức tập trung này khiến việc một vài nhà đầu tư lớn rút vốn cũng đủ làm lượng cổ phiếu phải bán thay đổi đáng kể.

3. Khi khối ngoại bán, quỹ ETF phải bán theo

Khối ngoại bán ròng gần 122 nghìn tỷ đồng trên HOSE trong 10 tháng đầu năm 2026, vượt mức gần 111 nghìn tỷ của cả năm 2025. Riêng tháng 10 có 20 trong 22 phiên bán ròng, tổng hơn 24 nghìn tỷ đồng. Nếu tính cả ba sàn, giá trị bán ròng giảm còn gần 21.000 tỷ đồng nhờ lực mua trên UPCoM, trong đó giao dịch thỏa thuận cổ phiếu MCH chiếm 9.600 tỷ đồng.

Tỷ lệ sở hữu của khối ngoại trên HOSE (%). Mức 12,93% là thấp nhất từ cuối tháng 10/2018.

Quỹ FUEVFVND cũng chịu áp lực rút vốn. Đến 30/09/2026, NAV của quỹ là 10.782 tỷ đồng (415,3 triệu USD), giá trị mỗi chứng chỉ giảm 14,4% so với đầu năm. Theo SSI Research, từ đầu năm đến 30/09 quỹ bị rút ròng 921,5 tỷ đồng và tổng tài sản giảm 20,6%.

Quy tắc khiến việc bán "tự động" lan truyền

Khi mức lấp đầy room của một cổ phiếu giảm, cổ phiếu đó bị hạ hệ số trọng số trong chỉ số.
Nếu mức lấp đầy room xuống dưới 65%, cổ phiếu bị đưa vào rổ chờ loại và bị cắt một nửa tỷ trọng.
Nếu kỳ sau vẫn không cải thiện, cổ phiếu bị loại hẳn khỏi rổ.

KDH là ví dụ đã đi hết lộ trình này trong 6 tháng: đến 31/03/2026 mức lấp đầy room của KDH chỉ còn khoảng 61,8%. Kỳ này KDH bị loại, và quỹ FUEVFVND sẽ bán khoảng 4,8 triệu cổ phiếu KDH.

4. Kỳ cơ cấu tháng 11/2026 có gì đáng chú ý

HOSE công bố danh mục VNDiamond ngày 02/11, hiệu lực từ 16/11; các quỹ mô phỏng phải cơ cấu xong trong khoảng 9 đến 13/11.

Không có cổ phiếu mới

Để vào rổ, cổ phiếu phải có mức lấp đầy room trên 95%. Theo Mirae Asset, các ứng viên tốt nhất hiện chỉ đạt 60% đến 70%. Vì vậy rổ không có mã mới và còn 17 mã, nghĩa là dòng tiền "đón đầu" cơ cấu của ETF đang thu hẹp.

FPT bị giảm mạnh tỷ trọng

Hệ số giới hạn trọng số của FPT giảm từ 100% xuống 25%, nên chỉ số chỉ còn tính khoảng 21% vốn hóa của FPT. FPT chưa bị đưa vào diện chờ loại.

Theo Mirae Asset, để FPT ở lại rổ, mức lấp đầy room bình quân trong 6 tháng tới phải vượt 71,5%. Con số này tương đương khối ngoại mua ròng thêm khoảng 138,2 triệu cổ phiếu FPT.

Tiền được phân bổ lại sang đâu

Phần tỷ trọng bị cắt được chia cho các mã còn lại. Vì chỉ số có trần 40% cho nhóm ngân hàng và trần 15% cho mỗi cổ phiếu, phần lớn tiền chuyển sang nhóm ngoài ngân hàng.

Ước tính lượng cổ phiếu các quỹ mua và bán trong kỳ cơ cấu (triệu cổ phiếu). Số liệu ước tính theo bài gốc.

5. Nghịch lý nâng hạng FTSE

Từ 21/09/2026, FTSE Russell đưa Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Tuy nhiên vốn thụ động giải ngân chia thành 4 đợt đến tháng 9/2027. Đợt đầu chỉ đưa vào 10% tỷ trọng, tương đương 0,049% rổ FTSE Emerging All Cap, so với 0,488% khi hoàn tất.

Trong lúc đó, theo Dragon Capital, khối ngoại vẫn bán ròng thêm 187 triệu USD trên HOSE trong tháng 9, và tháng 10 là tháng bán ròng mạnh nhất từ đầu năm.

Một điểm đáng lưu ý: trong 27 cổ phiếu đủ điều kiện vào rổ FTSE có FPT, VPB, HDB và MSB, nhưng không có MWG, ACB, TCB, MBB, PNJ, GMD và REE, những mã có tỷ trọng lớn trong VNDiamond. FTSE xác nhận có sàng lọc theo room ngoại còn lại. Nói cách khác, cổ phiếu "kim cương" và cổ phiếu được FTSE chọn không trùng nhau nhiều.

6. Các hướng giải quyết đang được bàn

Nới room ngoại về mặt pháp lý. Nghị định 245/2025 quy định đại hội đồng cổ đông hay điều lệ công ty đại chúng không còn được tự hạ room xuống dưới mức luật cho phép. Doanh nghiệp có 12 tháng để rà soát và công bố room tối đa. Giới hạn còn lại chủ yếu do luật chuyên ngành, ví dụ trần 30% ở ngân hàng.
Mô hình NVDR của Thái Lan (lập từ năm 2000), cho phép nhà đầu tư nước ngoài hưởng lợi ích kinh tế mà không chiếm room. Việt Nam từng cân nhắc nhưng năm 2015 Ủy ban Chứng khoán Nhà nước bác đề xuất của HOSE vì lo khó đủ tỷ lệ biểu quyết tại đại hội cổ đông.
Sửa Luật Chứng khoán. Dự thảo đề xuất miễn trần 10% cho quỹ ETF khi mua cổ phiếu thuộc chỉ số tham chiếu, để quỹ không phải bán bớt hoặc ngừng nhận vốn mới.

Theo nhận định của bài gốc, các giải pháp này (miễn trần cho ETF, xem lại NVDR, sửa quy tắc chỉ số) mới giải quyết một phần vấn đề là thiếu cổ phiếu còn room.

7. Điều nhà đầu tư nên theo dõi

Mức lấp đầy room của FPT: nếu xuống dưới 65%, FPT sẽ vào rổ chờ loại; ngưỡng để ở lại rổ là bình quân trên 71,5% trong 6 tháng tới.
Dòng vốn vào, ra của FUEVFVND: ETF chiếm hơn 95% tài sản các quỹ mô phỏng, nên biến động của quỹ này tác động trực tiếp lên lượng cổ phiếu bị bán.
Các đợt giải ngân của FTSE đến tháng 9/2027: đợt đầu còn nhỏ, nên chưa chắc đủ bù lượng bán ròng.
Cơ hội "đón đầu" cơ cấu ETF: đang thu hẹp vì rổ không còn mã mới.

Lưu ý. Các số liệu và nhận định trong bài được tổng hợp từ bài báo của Vietstock và các nguồn mà bài dẫn (Mirae Asset, SSI Research, Dragon Capital, HOSE, FTSE Russell). Các con số ước tính có thể thay đổi theo từng kỳ cơ cấu.

Bài viết mang tính tổng hợp thông tin, không phải lời khuyên đầu tư hay khuyến nghị mua bán cổ phiếu. Nhà đầu tư cần tự đánh giá rủi ro và tham khảo bài gốc trước khi quyết định. Nguồn: Đức Quyền, Vietstock, 09/11/2026.

Vì sao khối ngoại bán ròng kéo theo quỹ ETF bán theo?