Đọc được bài viết của 1 người anh (Vũ Tiến) về điều này khiến bản thân tôi suy ngẫm và nhận ra được điều mà bấy lâu nay bản thân mình chưa hiểu khi áp dụng phương pháp trend-following. Và tôi xin phép được viết lại (và có thay đổi theo cá nhân) bài viết đó:
==============================
Nhiều anh em trader sau khi backtest các hệ thống giao dịch theo xu hướng (trend-following) với hiệu suất tốt và mức drawdowns thấp, nhưng khi vào giao dịch thực tế thì hoàn toàn khác, hệ thống cắt lỗ liên tục và thậm chí tài khoản chạm drawdown lớn. Nó ẩn chứa 1 chân lý mà tôi và các nhà giao dịch khác không hiểu đó là “Thị trường có nhiều loại ngẫu nhiên khác nhau và giao dịch theo xu hướng chỉ là một trong những loại ngẫu nhiên đó”.
Và nhiều người sau khi thua lỗ và bỏ giao dịch thì quay lại nhận xét “Thị trường là ngẫu nhiên và không thể làm gì được”. Câu này thì đúng vế đầu, tức là thị trường ngẫu nhiên; nhưng vế sau thì chưa đúng. Đây là ý quan trọng mình đã hiểu sau khi đọc bài viết đó; nghĩa là thị trường “ngẫu nhiên” nhưng có “trạng thái” và các trạng thái thay đổi liên tục.
Ví dụ như thị trường ngẫu nhiên đang vào trạng thái đi ngang. sideway không biên độ (lúc này hệ thống theo xu hướng sẽ cắt lỗ nhỏ liên tục vì không có xu hướng cụ thể), hoặc thị trường ngẫu nhiên đang vào trạng thái FOMO tột độ, v.v
Từ đó, chúng ta sẽ nhận ra được chiến lược của bản thân đang phù hợp trong trạng thái nào của thị trường. Khi thực hiện backtest, chúng ta gom toàn bộ dữ liệu 20 năm thậm chí tới 50-100 năm để chạy thì khi đó với tất cả các trạng thái ngẫu nhiên trong 1 khoảng thời gian dài (xu hướng, đi ngang, hoảng loạn, kéo xả, thanh khoản cao - thấp, v.v) ra được 1 đồ thị kiểm định hệ thống với mức returns và drawdown rồi lấy cái hệ thống mang đi giao dịch thực tế và bị stoploss hay thua lỗ rồi nghi ngờ nhân sinh cuối cùng là bỏ cuộc; nhưng chính bản thân ta không hiểu rõ khi backtest 20-50 năm gọi là “phân phối tổng thể không điều kiện”. Và muốn giao dịch đúng thì bạn phải hiểu phân phối có điều kiện/ và không có điều kiện.
“Phân phối không điều kiện” giống như việc chúng ta gom toàn bộ dữ liệu rồi chạy mô hình và rút ra kết luận tổng thể. Kiểu như chúng ta nhìn toàn bộ phụ nữ trên thế giới rồi kết luận: “Phụ nữ khó hiểu”. Còn “phân phối có điều kiện” là việc chúng ta nhìn vào dữ liệu khi “có một điều cụ thể xảy ra”; ví dụ như khi phụ nữ đang vui thì có thể dễ dàng hiểu ý họ; hoặc đang bực hay đói thì hành động sẽ khác.
Một ví dụ đơn giản dễ hiểu như sau: “Trong 24h của một ngày, thì thời gian nào câu được nhiều cá nhất?”. Nếu muốn trả lời chúng ta sẽ gom các dữ liệu rồi tổng hợp thống kê và giả dụ cho ra kết quả sau:
12h nhiều cá, 8h ít cá, 3h sáng không có cá (đây là phân phối không có điều kiện); nhưng nếu ai đi câu sẽ biết 1 điều cơ bản:
- khi đứng nước -> Cá lười ăn
- khi nước rút -> Cá đi xa
- khi nước lên -> Cá gần bờ và hoạt động dễ ăn mồi
(Đấy là phân phối có điều kiện)
Nên khi tôi nói nước đang lên thì chúng ta hiểu rằng toàn bộ phân phối xác suất ban đầu sẽ thay đổi theo hướng có nhiều cá hơn.
Đó là điều quan trọng: Khi bối cảnh thay đổi, chúng ta không đổi cần câu, không đổi mồi, không đổi kỹ năng nhưng vẫn câu ở hồ đó nhưng tỷ lệ bắt được cá trong 24h đã thay đổi.
Nên nếu chúng ta bắt được đúng trạng thái và gắn đúng loại phân phối thì chúng ta sẽ có rất nhiều cơ hội kiếm tiền.
Nhưng thị trường không phải lúc nào cũng có cơ hội và thị trường luôn đi trong 2 trạng thái chính là Mediocristan và Extremistan.
Trong Mediocristan (90-95% thời gian): giá biến động nhỏ, nhiễu, volume thấp, mean reversion mạnh > nơi đây chúng ta chạy hệ thống sẽ bị cắt lỗ, drawdown liên tục và tâm lý thua lỗ kéo dài, nơi mà 80% trader bỏ cuộc vì tưởng hệ thống “không còn hoạt động tốt”.
Trạng thái thứ 2 là Extremistan (10% thời gian nhưng tạo ra 90% lợi nhuận)
> giá biến động theo xu hướng, volume tăng, FOMO đám đông > đây là trạng thái mà EV kỳ vọng dương của hệ thống trend-following xuất hiện và cũng là nơi mà các backtest tạo ra toàn bộ lợi nhuận.
Vậy chúng ta đã hiểu câu hỏi “Tại sao backtest hệ thống ngon mà khi giao dịch thực tế lại toang?”
- Backtest = chúng ta dùng phân phối tổng thể
- Giao dịch thực tế = chúng ta đối mặt với phân phối có điều kiện
> Backtest thì ăn được mọi con sóng trong suốt 20 năm, mọi cú sụt giảm hay mọi chu kỳ bull market.
> Còn giao dịch thức tế thì có thể chúng ta vào ngày giai đoạn Mediocristan liên tục tức giá đi ngang vài tháng, hoặc không có xu hướng trong 1 năm khiến tâm lý chán nản bỏ hệ thống trước khi xu hướng thật sự đến.
Vậy nên nếu không quản lý vốn, đủ tin tưởng và kiên nhẫn vào nguyên lý của hệ thống để vượt qua drawdown thì chúng ta không bao giờ chiến thắng. Trend-following không phải giao dịch theo hướng giá mà nó là “giao dịch theo bối cảnh”.
Và để hiển thị trạng thái bối cảnh rõ ràng, bản thân tôi đã dùng Green Line Breakout (GLB) với đường ngang từ cây nến vượt đỉnh 52W của cổ phiếu và thay đổi khi giá đóng cửa dưới 50 phiên. Điều đó giúp bản thân xác định được bối cảnh nào đang có ưu thế để quản lý tốt hơn vị thế giao dịch. Rồi từ đó “đợi thị trường bước vào đúng phân phối của nó”.