Vì sao chiến lược “đơn giản” tồn tại, các chiến lược “thiên tài” lại thất bại?

(Bài viết có sự tham khảo từ Turtle Trading và quan điểm cá nhân)

Người ta thường bàn tán với nhau về survivorship bias: ta chỉ thấy những người chiến thắng trong trò chơi tài chính và những kẻ thua cuộc thì bị loại khỏi cuộc chơi và không ai nhớ tới. Chúng ta liên tục hỏi những kẻ chiến thắng rằng: “How you do that?”. Nhưng lại không thấu hiểu vấn đề cốt lõi rằng: “Thị trường đang chọn lọc kẻ thắng dựa trên điều gì?”.

Thế giới vận hành có 2 vùng:

Một là Mediocristan: Nó là những môi trường luôn dao động quanh mức trung bình, ít outlier xuất hiện và không có gì “thay đổi 1 cách đột ngột” ảnh hưởng tới tổng thể chung. Ví dụ như điểm thi, chiều cao, cân nặng,... với những thứ trong môi trường này các yếu tố quan trọng trong thống kê như mean, variance và standard deviation dùng rất tốt.

Hai là Extremistan. Môi trường này bao gồm như độ giàu nghèo, doanh thu công ty, biến động giá, chính trị … với những mẫu trong môi trường này thì một sự kiện thiên nga đen (hoặc outlier) sẽ thay đổi chi phối toàn bộ kết quả, kiểu như một ngày xui thì có thể xóa sạch thành quả 10 năm yên bình.

Trên thế giới từng có một nghiên cứu rất nổi tiếng giữa tối ưu danh mục bằng Markowitz với mean, variance, covariance để tính trọng số danh mục; và một mô hình đơn giản với trọng số là 1/N (nghĩa là có N tài sản thì chia đều cho mỗi tài sản trong danh mục ví dụ có 5 tài sản thì Vàng 25%, Chứng khoán 25%, Tiền 25% và BTC 25%).

Và kết quả là mô hình với trọng số 1/N đánh bại mô hình Markowitz trong dài hạn.

Lý do đơn giản là Markowitz đưa quá nhiều thông số để ước lượng tính toán dựa trên giả định trong quá khứ và khi môi trường tương lai thay đổi thì các giả định này khuếch đại sai số và khiến mô hình không hiệu quả. Với mô hình 1/N, nó không ước lượng hay giả định mà chỉ đơn giản chia đều dựa trên 1 hệ số, từ đó không bị sai số quá lớn khi tương lai bất ngờ xảy ra.

Và điều đó dẫn tới câu trả lời cho câu hỏi “Thị trường đang chọn lọc kẻ thắng dựa trên điều gì?”, đó là kẻ thằng có một chiến lược “sống sót” khi chiến lược này không cố gắng thông minh hơn thị trường.

“Việc bạn sống sót không chứng minh bạn vượt trội. Nó chỉ chứng minh bạn đang phù hợp”.

Do đó, chiến lược “đơn giản” tồn tại bền vững không phải vì chúng hoàn hảo mà chúng ít bị sai số và không có nhiều giả định khi mọi thứ thay đổi.

Trend-following là ví dụ điển hình, nó không thông minh nhưng nó chấp nhận nhiễu, chịu đựng được drawdown, giả định ít hơn về thị trường và khi bất đối xứng xuất hiện thì nó hiệu quả. Sự đơn giản đôi khi là cách để chúng ta có được một chiến lược để chiến thắng thị trường.

Figure 1: Buying silver using a 40-day breakout led to a highly profitable trade in November 1979

“You could publish trading rules in the newspaper and no one would follow them. The key is consistency and discipline” – Richard Dennis

“Now, they wouldn’t follow them because they don’t like the rules. They need better rules. Drawdowns are hard” – Jerry Parker – a turtle trader

Con người chúng ta luôn muốn mọi thứ hoàn hảo và đặc biệt là trong trading, chúng ta tinh chỉnh chiến lược dựa trên backtest và thay đổi các yếu tố phù hợp với quá khứ để chiến lược trông có vẻ hiệu quả và mức drawdown rất thấp. Nhưng đây là điểm “chết” của hệ thống. Vì khi bạn giả định quá nhiều để phù hợp với quá khứ nhưng lại dùng hệ thống giao dịch trong tương lai bất định. Và tương lai đó không thể nào đoán trước được và thị trường một ngày nào đó sẽ rơi vào trạng thái Extremistan và nó gia tăng sai số của giả định và hệ thống bạn tưởng là tốt nhất lại “die”. Bài học của quỹ Long-Term Capital Management, họ quy tụ những con người xuất sắc với những giả định và điều chỉnh chiến lược tốt nhất, hiệu quả rất tốt nhưng chỉ một năm thiên nga đen, chiến lược này quay lại tấn công những giả định của họ.

Những kẻ chiến thắng còn tồn tại trong thế giới giao dịch thường được cho là “có kỹ năng cao”, chúng ta nhìn vào họ và kể câu chuyện như họ là thiên tài. Nhưng thực chất lại không nhìn vào đây là quá trình chọn lọc tự nhiên. Thị trường không “chứng minh” chiến lược này đúng mà nó chỉ cho thấy chiến lược này “thích nghi” tốt với môi trường bất định.

Chiến lược tồn tại trong thời gian dài là chiến lược không đòi hỏi quá nhiều từ tương lai, không giả định ngày mai giống hôm nay, không cần những yếu tố môi trường kinh tế. Chúng tồn tại vì phù hợp với nhiều kịch bản có thể xảy ra. Trend-following không quan tâm chiến lược bạn tốt thế nào, nó chỉ quan tâm “Bạn có đứng vững được trong Extremistan hay không?”.

Những kẻ thất bại thường quan tâm Backtest và chỉ hỏi: “Chiến lược có đem lại lợi nhuận trong dữ liệu quá khứ hay không?”. Còn kẻ chiến thắng với sự thích nghi sẽ hỏi: “Chiến lược có sống sót được trong tương lai hay không?”.