{tocify} $title = {Nội dung bài viết}
Tác giả: Tomas Pueyo (bản dịch thực hiện bởi Nhat Quang từ QRVN và có chỉnh sửa cá nhân).
Mở đầu
Với một bộ kỹ năng, bạn không cần là người giỏi nhất để trở nên xuất chúng.
Hãy xem xét trường hợp của các cầu thủ bóng rổ Nhà nghề Mỹ (NBA). Phần lớn họ đã bắt đầu mài dũa các kỹ năng bóng rổ của mình từ khi còn rất nhỏ. Họ dành nhiều năm trời để luyện tập, tham gia tập huấn và thi đấu hàng trăm trận để phát triển các kỹ năng ném rổ, dẫn bóng, chuyền và phòng thủ cùng các kỹ năng hỗ trợ để có thể thành công trong bóng rổ. Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của việc trở thành một vận động viên (VĐV) bóng rổ NBA là cực thấp. Giải đấu có tất cả 30 đội với 15 VĐV mỗi đội, vị chi là 450 người trên tổng 500.000 VĐV đang chơi tại các giải bóng rổ trẻ. Nhẩm tính thì chỉ có 1 trên 1.000 VĐV có thể tiếp tục trên con đường chuyên nghiệp.
Vậy nên hãy thực tế rằng bạn sẽ không được chọn vào NBA. Rằng bạn sẽ không trở thành Tổng Thống, bạn cũng sẽ không là một nhà văn vĩ đại hay kiện tướng cờ vua, hay là nhà hùng biện hàng đầu thế giới. Sẽ luôn có một ai đó chăm chỉ hơn, có tài năng thiên bẩm hơn, gặp nhiều may mắn hơn hoặc là sở hữu tất cả những điều đó.
Hình 1: Phần lớn mọi người có ít chuyên môn về một kỹ năng cụ thể
Bạn có thể lọt vào top 10% (vùng xanh lá) không quá khó khăn. Tuy nhiên một khi bạn lên tới vùng tinh hoa (vùng đỏ) thì sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt.
Việc cố gắng trở thành người giỏi nhất ở một lĩnh vực hay kỹ năng nào đó không phải con đường thông minh nhất để thành công. Thay vào đó, bạn nên nỗ lực để phát triển một nhóm các kỹ năng khác nhau. Giải pháp này được gọi là kỹ năng xếp chồng, một khái niệm được phát triển bởi Scott Adams. Dưới đây là cách thức hoạt động của nó.
Nhiều năm trước, một người bạn của tôi đang chuẩn bị cho kỳ thi GMAT. Anh ta hy vọng rằng mình có thể đậu vào một trong số những trường đại học hàng đầu, và việc đạt điểm cao trong kỳ thi là bước quan trọng trong quá trình đó. Lựa chọn của anh là Stanford, nơi chỉ chấp nhận 6% trên tổng số ứng viên. Điều này đồng nghĩa với việc anh ta cần vượt qua ít nhất 94% trong tổng số thí sinh.
Đến ngày thi, anh ta rất lo lắng và hồi hộp. Anh ngồi trước máy tính trong phòng thi và nhìn đồng hồ, Một phút trước giờ thi, hai giây, một giây và bắt đầu …
Sau 4 tiếng căng thẳng, anh ta hoàn thành bài thi và kết quả bài thi sẽ xuất hiện ngay sau đó. Anh đạt trong 10% trong phần thi toán và nằm trong top 5% trong phần thi viết. “Vậy là tổng mình nằm trong 8% à?”. Trái tim anh trĩu lại vì nằm trong top 8% là không vượt qua chỉ tiêu. Tạm biệt Stanford.
Tuy nhiên, khi kiểm tra lại kỹ, anh phát hiện một điều: Tổng điểm của anh nằm trong top 2%. Sao điều này có thể xảy ra?
Hóa ra phần lớn những người giỏi toán lại khá tệ với từ ngữ; ngược lại những người giỏi viết lách lại không quá giỏi với các con số. Vậy là mặc dù anh bạn tôi không phải là người đạt cao điểm nhất trong mỗi phần thi, nhưng anh ta lại là một trong số những người có thứ hạng cao nhất khi xét trên tổng điểm.
Đó là cách kỹ năng xếp chồng vận hành. Sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn khi sở hữu nhiều kỹ năng khác nhau nằm trong top 10% so với việc nằm trong top 1% chỉ với một kỹ năng chuyên biệt.
Hình 2: Kết hợp 2 kỹ năng
Hãy nhìn vào biểu đồ hình 2. Trong biểu đồ này, mỗi đỉnh thể hiện một kỹ năng nào đó. Lọt vào top 10% (vùng xanh lá) của 2 kỹ năng dễ hơn nhiều so với việc trở thành người giỏi nhất của chỉ một kỹ năng. Hai đường cong này không chồng lấn nhiều, nghĩa là phần lớn mọi người khi giỏi kỹ năng này thì sẽ yếu ở kỹ năng kia.
Ví dụ, nếu như thành phố nơi bạn ở có 1 triệu người; và bạn nằm trong top 10% trong sau kỹ năng, nghĩa là 1.000.000 x 10% x 10% x 10% x 10% x 10% x 10% = 1. Bạn là người giỏi nhất trong cả thành phố sở hữu 6 kỹ năng trên. Giờ đây hãy thay bằng mười kỹ năng khác nhau? Boom, bạn là người giỏi nhất thế giới sở hữu 10 bộ kỹ năng trên.
Lý tưởng nhất: các kỹ năng nên độc nhất và bổ sung cho nhau. Hãy tưởng tượng một người giỏi hùng biện, gây quỹ, viết lách, thuyết phục, xây dựng network, truyền thông và có sức hút cá nhân. Người này có thể là ai? Một chính trị gia xuất chúng. Những chính trị gia thành công nhất thực sự không giỏi một kỹ năng cụ thể nào, thay vào đó họ trau dồi một bộ kỹ năng phù hợp để giúp bản thân tỏa sáng.
Hình 3: Hai kỹ năng thường đi đôi với nhau
Hầu hết những người giỏi ở kỹ năng này cũng thể hiện xuất chúng ở kỹ năng còn lại (kỹ năng giống kỹ năng trước). Do đó, bạn sẽ khó nổi bật hơn so với việc sở hữu 2 kỹ năng khác biệt.
Nguyên tắc này áp dụng trên tất cả các lĩnh vực. Một nhà văn sở hữu kỹ năng viết văn hàng đầu, nhiều khi không thành công bằng một người có kỹ năng viết ổn nhưng biết cách xây dựng thương hiệu, có khả năng viết nhanh và diễn thuyết tốt trước công chúng và biết cách giao tiếp, ngoại giao với những Nhà Xuất Bản.
Sử dụng kỹ năng xếp chồng
Diễn giả self-help, Gary Vaynerchuk là một ví dụ hoàn hảo về sử dụng kỹ năng xếp chồng. Anh ta có 5,5 triệu người theo dõi trên Instagram, gần 2 triệu người theo dõi trên Twitter, gần 2 triệu Youtube Subscribes và một trang blog. Ở những nền tảng trên, bạn có thể tìm thấy nhiều nội dung chất lượng, tuy nhiên chúng không quá đặc biệt. Bí mật khiến cho Vaynerchuk trở nên khác biệt chính là bộ kỹ năng xếp chồng. Anh ấy không chỉ giỏi viết lách mà còn hiểu về truyền thông, giỏi hùng biện và biết cách làm thương hiệu cá nhân. Điều này đã giúp anh trở thành một trong những diễn giả self-help hàng đầu thế giới.
Nguyên tắc trên cũng có thể thấy ở Steve Jobs. Trung tâm trong bộ kỹ năng xếp chồng của Jobs là đam mê với thiết kế, font chữ và kiến trúc. Ông ấy bị ám ảnh với giao diện và trải nghiệm của sản phẩm. Steve chưa bao giờ là người thiết kế giỏi nhất, nhưng qua thời gian ông đã phát triển sự hiểu biết sâu sắc về một thiết kế đột phá cho sản phẩm. Steve kết hợp các kỹ năng thiết kế của mình với nhận thức về thứ khách hàng mong muốn, kiến thức về công nghệ và kỹ năng kinh doanh. Kết hợp các kỹ năng này đã giúp Steve Jobs và Apple tạo nên các công nghệ tiên tiến và những thiết kế có một không hai.
Đâu là bộ kỹ năng của bạn?
Các kỹ năng trong bộ kỹ năng của bạn nên tương trợ cho nhau, nhưng đừng quá giống nhau. Ví dụ bạn có kỹ năng làm báo chí nằm trong top 1% thì cho dù kỹ năng viết lách của bạn nằm trong top 1% đi nữa cũng không tạo nên quá nhiều điều khác biệt. Phần lớn nhà báo hàng đầu đều có kỹ năng viết tốt. Điểm khác biệt của các bộ kỹ năng xếp chồng là các kỹ năng không chỉ bổ trợ nhau mà còn đủ đa dạng để làm bạn nổi bật so với người khác. Những kỹ năng tốt nhất để lựa chọn là các kỹ năng tưởng chừng không liên quan nhưng hỗ trợ hiệu quả cho nhau. Ví dụ, các kỹ sư thường không được biết đến là các diễn giả giỏi, vì vậy ai sở hữu kỹ năng này sẽ có lợi thế rất lớn trong sự nghiệp.
Khi còn nhỏ, bố tôi là một người làm việc trong ngành quảng cáo đã dạy tôi tất cả những gì ông ấy biết về cách kể chuyện (storytelling). Tôi lớn lên cùng niềm đam mê ấy và dành nhiều thời gian để học cách tạo nên các câu chuyện. Về sau khi trở thành một sinh viên ngành kỹ thuật, tôi mong muốn hiểu cách mọi thứ được tạo ra. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về chúng, tôi nhận thấy các chuyên gia chỉ đưa ra những công thức cứng nhắc về cách chế tạo ra sản phẩm mà không giải thích tại sao. May mắn thay, thông qua công việc thiết kế sản phẩm trực tuyến tôi đã học được rất nhiều về kinh nghiệm và tâm lý học trong thiết kế, từ đó tôi có thể tạo ra những câu chuyện có cấu trúc phù hợp với cách hoạt động của não bộ chúng ta và tôi đã học thêm kỹ năng hùng biện để cải thiện cách giao tiếp.
Tôi chỉ là một trong số rất nhiều người trên thế giới có kiến thức về kể chuyện, thiết kế và tâm lý học để có thể kết nối cả ba phạm trù trên. Tuy nhiên trong số những người đó, có rất ít người có mindset về kỹ thuật để giải quyết vấn đề. Và trong số ít những người đó, chỉ có phần nhỏ người là đủ năng lực để diễn thuyết trước đám đông và biến những lý thuyết khô khan thành nội dung một buổi Ted Talk.
Hình 4: Sự kế hợp các kỹ năng trên là rất hiếm
Thông thường các kỹ sư không biết nhiều về thiết kế và tâm lý học. Một nhà thiết kế biết về tâm lý học sẽ không có nhiều. Rất ít trong số họ biết về diễn thuyết trước đám đông và kể chuyện.
Hình 5: Sự giao thoa
Mặc dù tôi không nằm trong vùng vàng-đỏ của tất cả các kỹ năng trên, rất ít người nằm trong vùng giao thoa giữa các kỹ năng đó.
Bài học
Ngừng cố gắng trở thành người giỏi nhất trong một lĩnh vực nào đó nếu bạn không muốn phải thất vọng. Thay vào đó hãy tự hỏi bản thân: Tôi cần làm gì để trở nên nổi bật? Bộ kỹ năng cần thiết nào mà tôi cần phát triển để đạt được điều đó? Và liệu tôi có đam mê với phần lớn - hoặc ít nhất một vài kỹ năng trong bộ kỹ năng trên?
Không cần phải xuất sắc ở một kỹ năng nào đó - những gì bạn cần là thành tạo một bộ các kỹ năng. Khi những kỹ năng đó kết hợp lại với nhau, bạn sẽ là người nổi bật nhất.
Tags:
Kiến thức