Tư duy đặt cược

{tocify} $title = {Nội dung bài viết}

Đây là cuốn sách về tư duy đặt cược, bản thân mình thấy rất hay và những ai đang theo con đường đầu tư, giao dịch đều cần nên đọc để hiểu hơn về cách chúng ta ra quyết định trong những tình huống không có đầy đủ thông tin và cách chúng ta học hỏi từ kinh nghiệm và nhóm để hoàn thiện hơn từ đó đưa ra các quyết định tốt hơn trong tương lai. Chúng ta không chắc chắn các quyết định của chúng ta đúng hay sai, chúng ta chỉ có thể cải thiện việc ra quyết định một cách tốt hơn.

Sau đây là những ý chính mà cảm nhận của mình thấy hay và đáng suy ngẫm, bạn cũng có thể tìm đọc cuốn sách để có thêm góc nhìn cho bản thân.

Chương 1: Cuộc đời là một ván poker, không phải là một ván cờ vua

Sự nguy hiểm của resulting: Chúng ta chỉ suy ngược từ kết quả để đánh giá quyết định của chính mình, đôi khi chúng ta đã có 1 quá trình phân tích tốt và khách quan nhưng chỉ là kém may mắn dẫn tới kết quả không như ý.

Não chúng ta không được lập trình để có khả năng lý trí.

Ảo giác Muller-Lyer

Bộ não sẽ gửi cho chúng ta đường số 2 là dài nhất nhưng khi thêm vào 2 đường đóng bạn có thể thấy chung dài bằng nhau; nhưng chúng ta không thể khiến mình không nhận ra ảo giác.

Mục tiêu của chúng ta là bắt óc phản xạ thực thi những ý định tốt nhất của óc thận trọng.

Chất lượng cuộc sống của chúng ta = tổng chất lượng của các quyết định cộng với sự may rủi.

“Tôi không chắc chắn”: sử dụng sự không chắc chắn theo hướng có lợi cho chúng ta

Việc thừa nhận rằng chúng ta không biết mang trên mình một tiếng xấu không đáng có, tất nhiên, chúng ta muốn khuyến khích việc thu nạp kiến thức nhưng bước đầu tiên phải hiểu được những gì mình không biết.

Một quyết định tuyệt vời là kết quả của một quy trình tốt, và quy trình đó phải bao gồm một nỗ lực thể hiện chính xác tình trạng thiếu hiểu biết của chúng ta.

Tuy có thể biết ít nhiều về khả năng xảy ra của một số sự kiện, chúng ta vẫn không chắc mọi thứ sẽ diễn ra như thế nào trong một trường hợp nhất định?

Điểm chung của người chơi poker giỏi và người ra quyết định tốt là sự thoải mái với thực tế rằng thế giới này là một nơi không chắc chắn. Họ hiểu rằng mình hầu như không bao giờ có thể biết được chính xác một chuyện gì đó sẽ diễn ra như thế nào. Họ chấp nhận sự không chắc chắn đó, thay vi tập trung vào việc có được sự chắc chắn, họ cố gắng xác định xem mình đang không chắc chắn đến mức độ nào và đưa ra dự đoán tốt nhất về khả năng xảy ra của những kết quả khác nhau.

Một chuyên gia trong bất kỳ lĩnh vực nào đều sẽ có lợi thế hơn một người mới trong nghề. Nhưng cả chuyên gia và người mới đều không biết chắc lần tung đồng xu tiếp theo sẽ ra kết quả như thế nào. Các chuyên gia sẽ chỉ có một dự đoán tốt hơn mà thôi.

Thế giới này được cấu trúc để cung cấp cho chúng ta rất nhiều cơ hội để cảm thấy thật tệ về việc mình sai nếu chúng ta muốn đo lường bản thân bằng kết quả. Đừng mắc bẫy của nó!

Việc sai làm tổn thương chúng ta nhiều hơn cảm giác tuyệt vời mà việc đúng mang lại cho chúng ta (như cách chúng ta lãi 100$ và mất 100$).

Chương 2: Muốn cược không?

Quyết định nào cũng là một sự đặt cược.

Các khía cạnh của cá cược: lựa chọn, xác suất, rủi ro, quyết định và niềm tin.

Một trong những lý do chúng ta không xem các quyết định là những sự đặt cược vì chúng ta suy nghĩ quá nhiều về bản chất tổng bằng không của hoạt động cá cược diễn ra trong thế giới cờ bạc, nơi mà thắng và thua luôn đối xứng với nhau. Nhưng trong hầu hết các quyết định của mình, chúng ta không đặt cược với người khác mà chúng ta đặt cược với tất cả phiên bản tương lai của bản thân mà mình không chọn.

Sự đặt cược của chúng ta cũng chỉ chính xác như niềm tin của chúng ta mà thôi.

Một phần kỹ năng trong cuộc sống đến từ việc học tập để trở thành một người kiểm định niềm tin tốt hơn, sử dụng kinh nghiệm và thông tin để cập nhật niềm tin một cách khách quan hơn, từ đó nhìn nhận thế giới được chính xác hơn.

Niềm tin càng chính xác thì nền tảng cho sự đặt cược của chúng ta càng vững chắc.

Có những chiến lược hiệu quả có thể giúp chúng ta cởi mở hơn, khách quan hơn, chính xác hơn trong niềm tin, hợp lý hơn trong các quyết định và hành động và từ bi hơn với chính mình trong tiến trình đó.

Đây là cách hình thành niềm tin mà chúng ta nên áp dụng:

Chúng ta nghe được điều gì đó;
Chúng ta suy nghĩ về nó và kiểm tra nó, xác định xem nó đúng hay sai; rồi sau đó
Chúng ta mới hình thành niềm tin của mình

Con người là những sinh vật cả tin và rất dễ tin và rất khó nghi ngờ. Thực tế, tin là một việc dễ dàng, và có lẽ không thể tránh khỏi, đến nỗi nó dường như giống với sự nhận thức không chủ tâm hơn là sự đánh giá hợp lý.

Thay vì thay đổi niềm tin của mình để phù hợp với thông tin mới, chúng ta lại làm ngược lại, thay đổi cách mình diễn giải thông tin đó cho phù hợp với niềm tin của chúng ta.

Những niềm tin mà chúng ta có từ trước sẽ ảnh hưởng tới cách chúng ta trải nghiệm thế giới.

Chúng ta không mất nhiều thời gian để tin một điều gì đó, và một khi chúng ta đã tin nó, việc bảo vệ niềm tin đó sẽ chi phối cách chúng ta đối xử với những thông tin về sau có liên quan đến niềm tin đó.

Như Daniel Kahneman đã chỉ ra, chúng ta chỉ muốn nghĩ tốt về bản thân và cảm thấy kịch bản của câu chuyện đời mình là một kịch bản tích cực. Việc chúng ta sai không phù hợp với câu chuyện đó. Nếu chúng ta cho rằng niềm tin chỉ có thể đúng 100% hay sai 100%, thì khi đối diện với thông tin mới vốn có mâu thuẫn với niềm tin của mình, chúng ta chỉ có hai lựa chọn (a) thực hiện sự thay đổi lớn trong suy nghĩ về bản thân từ 100% đúng sang 100% sai, hoặc (b) phớt lờ hoặc không tin thông tin mới này. Việc sai có cảm giác rất tệ và vì thế chúng ta sẽ chọn (b).

Cách chúng ta hình thành niềm tin, và sự không linh hoạt về việc thay đổi niềm tin của chúng ta, có những hậu quả rất nghiêm trọng vì chúng ta đặt cược vào những niềm tin đó.

Thông minh làm cho mọi chuyện tệ hơn

Bạn càng thông minh bao nhiêu, thì bạn càng giỏi xây dựng một câu chuyện xác nhận niềm tin, hợp lý hoá và điều chỉnh dữ liệu cho phù hợp với lập luận hay quan điểm của mình bấy nhiêu.

Hoá ra bạn càng giỏi với những con số bao nhiêu, thì bạn càng giỏi thao túng những con số đó để làm cho chúng phù hợp và xác nhận niềm tin của mình bấy nhiêu.

Chúng ta càng khách quan bao nhiêu, thì niềm tin của chúng ta càng chính xác bấy nhiêu. Và cuối cùng, người thắng cược chính là người có niềm tin chính xác hơn.

Chúng ta sẽ có nhiều khả năng nhận ra rằng luôn tồn tại một mức độ không chắc chắn, rằng chúng ta thường ít chắc chắn hơn mình tưởng, rằng chẳng có thứ gì là đen và trắng, 0% hay 100%. Và đó là một triết lý sống khá tốt mà chúng ta nên áp dụng.

Việc buộc bản thân phải thể hiện mức độ chắc chắn mà mình có với niềm tin của mình sẽ đưa bản chất xác suất của những niềm tin đó ra ánh sáng, rằng những gì chúng ta tin gần như không bao giờ chính xác 100% hoặc 0% mà đang nằm đâu đó ở giữa.

Khi nỗ lực kiểm định niềm tin, chúng ta sẽ ngày càng ít phán xét và chỉ trích bản thân mình hơn.

Chẳng có gì sai khi chúng ta phát hiện ra có bằng chứng mâu thuẫn với những gì mình tin. Chúng ta chỉ sai khi không sử dụng bằng chứng đó một cách khách quan nhất có thể để tinh chỉnh niềm tin đó về sau.

Việc thừa nhận mình không chắc là một lời mời giúp cải thiện niềm tin của chúng ta, và điều đó sẽ làm cho niềm tin của chúng ta ngày càng chính xác hơn khi chúng ta có nhiều khả năng thu thập được những thông tin có liên quan hơn.

Chương 3: Đặt cược để học hỏi - Phân loại tương lai đã diễn ra

Kinh nghiệm có thể là một giáo viên hiệu quả. Nhưng rõ ràng chỉ có một số sinh viên chịu lắng nghe giáo viên của mình. Những người học hỏi từ kinh nghiệm sẽ cải thiện, tiến bộ và (một chút may mắn) trở thành những chuyên gia và người đi đầu trong lĩnh vực của mình.

Đặt cược vào một tương lai

Vòng lặp học tập 1

Vòng lặp học tập 2

Cách mọi chuyện diễn ra có thể là kết quả của các quyết định của chúng ta, sự may rủi hoặc một sự kết hợp nào đó giữa cả hai.

Như Yogi Berra đã nói: “Bạn có thể quan sát được rất nhiều bằng cách xem”.

Thứ chịu trách nhiệm cho hầu hết sự biến động trong hạnh phúc chính là cảm nhận tương đối của chúng ta về mọi thứ.

Rất nhiều cách cảm nhận về bản thân mình của chúng ta đến từ cách chúng ta nghĩ mình đang so sánh với những người khác.

Chúng ta có thể nỗ lực để có được phần thưởng là cảm giác tốt đẹp về bản thân mình từ việc trở thành một người biết ghi nhận công trạng đúng người đúng chỗ, một người biết tìm ra sai lầm trong những kết quả tốt, một người học tốt và (kết quả là) một người ra quyết định tốt.

Triển vọng của một sự đặt cược khiến chúng ta phải kiểm tra và tinh chỉnh niềm tin của mình. Bạn nhận ra rằng không biết là một việc hoàn toàn bình thường.

Duhigg nói với chúng ta rằng việc định hình lại một thói quen đòi hỏi thời gian, sự chuẩn bị, rèn luyện, và lặp lại.

Chương 4: Hệ thống bạn cùng tiến

Có lẽ bạn mới chính là vấn đề.

Lời khuyên của các chuyên gia có tương tác nhóm sẽ tạo ra một đề cương khá tốt cho một hiến chương tìm kiếm sự thật:

Tập trung vào sự chính xác (thay vì sự xác nhận), bao gồm việc tưởng thưởng cho việc tìm kiếm sự thật, sự khách quan và sự cởi mở trong nhóm;
Trách nhiệm giải trình, mà thành viên sẽ được thông báo trước, và;
Cởi mở với sự đa dạng ý kiến

Một mình, chúng ta chỉ có một quan điểm. Đó là giới hạn của chúng ta với tư cách là con người.

Khi áp dụng tư duy đặt cược, chúng ta sẽ điểm qua một loạt các câu hỏi để kiểm tra sự chính xác của niềm tin của mình. Ví dụ:

Vì sao niềm tin của tôi có thể không chính xác?
Ngoài kia có những bằng chứng nào khác có thể tác động đến niềm tin của tôi?
Có những lĩnh vực tương đối mà tối có thể xem xét để đánh giá liệu những niềm tin tương tự như niềm tin tôi có chính xác không?
Tôi có thể đã bỏ lỡ hoặc tối thiểu hoá những nguồn thông tin nào trên con đường tiếp cận niềm tin của mình?
Những lý do mà một ai đó có thể có một niềm tin khác với tôi là gì, căn cứ của họ là gì, và tại sao họ có thể đúng còn tôi thì sai?
Có những quan điểm khác nào về lý do tại sao mọi chuyện lại diễn ra theo cách chúng đã diễn ra?

Chương 5: Bất đồng ý kiến để chiến thắng

Hãy đồng ý làm một người chia sẻ dữ liệu và tưởng thưởng cho những người khác trong nhóm quyết định của bạn vì đã kể nhiều hơn một câu chuyện.

Có một số cách giao tiếp có thể giúp chúng ta tối đa hoá khả năng tham gia theo một cách tìm kiếm sự thật với bất cứ ai:

Hãy thể hiện sự không chắc chắn
Hãy dẫn dắt với sự đồng ý. Ví dụ, hãy lắng nghe những điều bạn đồng ý, nói ra những điều đó thật cụ thể và sau đó tiếp lời bằng từ “và”
Hãy yêu cầu một sự thỏa thuận tạm thời để tham gia vào việc tìm kiếm sự thật

Cuối cùng, hãy tập trung vào tương lai. Chúng ta khá giỏi trong việc xác định các mục tiêu tích cực mà mình đang phấn đấu để đạt được, vấn đề của chúng ta chính là việc thực thi các quyết định trên con đường tiến đến mục tiêu đó.

Chương 6: Những cuộc phiêu lưu du hành thời gian trong tâm trí

Trọng tâm của việc cải thiện chất lượng quyết định là “tăng” cơ hội đạt được kết quả tốt, chứ không phải đảm bảo rằng chúng ta sẽ đạt được chúng.

Nghiên cứu Marshmallow, khả năng trì hoãn sự thoả mãn có quan hệ với các dấu hiệu thành công trong suốt thời niên thiếu và bước vào tuổi trưởng thành: điểm SAT cao hơn, điểm số chức năng nhận thức và xã hội tốt hơn, chỉ số khối cơ thể thấp hơn, khả năng nghiện ngập thấp hơn, cảm giác về giá trị bản thân tốt hơn và khả năng theo đuổi các mục tiêu và thích nghi với sự thất vọng/ căng thẳng tốt hơn.

Việc nhìn thấy phiên bản già nua của mình trong gương cùng với một bảng tính cho chúng ta thấy phiên bản tương lai của mình phải vất vả như thế nào để có thể sống qua ngày, là một lời nhắc nhở đầy thuyết phục rằng chúng ta phải dành một phần số tiền chi tiêu tùy ý của mình cho hưu trí.

Bằng cách lên kế hoạch trước, chúng ta có thể nghĩ ra một kế hoạch để ứng phó với một kết quả tiêu cực thay vì chỉ phản ứng với nó.

Việc an nhiên đón nhận một kết quả xấu từ trước sẽ tạo cảm giác tốt hơn so với việc từ chối thừa nhận nó, chỉ đối mặt với nó sau khi nó đã xảy ra.

Việc bạn bị xì lốp xe xảy ra cách đây 1 năm, bạn có thể nghĩ rằng nó sẽ có ảnh hưởng đến hạnh phúc của bạn hôm nay hoặc hạnh phúc tổng thể của bạn trong năm qua không? Chắc là không.

Chúng ta tốt hơn nên nghĩ về hạnh phúc như là một cổ phiếu dài hạn. Chúng ta nên nhìn hạnh phúc thông qua một ống kính góc rộng, phấn đấu để có được một xu hướng tăng lên vững chắc, lâu dài với cổ phiếu hạnh phúc của mình, để nó trông giống như biểu đồ Berkshire Hathaway.

“Kết quả xấu có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn vốn sẽ làm tổn hại đến việc ra quyết định của bạn sau này, khiến bạn đưa ra những quyết định phi lý, mang tính cảm xúc có khả năng dẫn đến nhiều kết quả xấu hơn vốn sau đó sẽ tác động tiêu cực đến việc ra quyết định của bạn trong tương lai”. Phổ biến nhất là NGHIÊNG.

Chúng ta có thể cam kết từ trước rằng mình sẽ rời khỏi tình huống khi cảm nhận được những dấu hiệu NGHIÊNG.

Việc phớt lờ các tín hiệu của việc ra quyết định mang tính cảm xúc sẽ tăng khả năng phải trả lời về nó. Điều đó giúp chúng ta có được sự củng cố tích cực từ nhóm cho việc nhận biết các dấu hiệu của sự nghiêng và tránh việc ra quyết định trong trạng thái đó.

Khi có cái nhìn dài hạn, chúng ta sẽ suy nghĩ một cách hợp lý hơn.

Các cam kết từ trước cung cấp cho chúng ta một khoảnh khắc dừng lại và suy nghĩ trước khi hành động, kích hoạt tiềm năng áp dụng tư duy thận trọng.

Đặt cược vào một tương lai

Người chơi poker thực sự sống trong thế giới xác suất của “Có thể xảy ra những tương lai gì? Xác suất xảy ra của những tương lai đó là bao nhiêu?” Và họ cảm thấy rất thoải mái với thực tế rằng họ không biết chính xác vì họ không thể nhìn thấy bài của đối phương.

Chúng ta thường bị thiên lệch để rồi đánh giá quá cao xác suất xảy ra của những điều tốt đẹp. Nhìn thế giới qua lăng kính màu hồng là một việc rất tự nhiên và mang cảm giác tuyệt vời nhưng một chút tiêu cực sẽ giúp chúng ta thành công hơn.

Oettingen công nhận rằng chúng ta cần phải có mục tiêu tích cực, nhưng chúng ta sẽ có nhiều khả năng hoàn thành được những mục tiêu đó hơn nếu nghĩ về tương lại tiêu cực. Chúng ta bắt đầu một premortem (khám nghiệm) bằng cách tưởng tượng tại sao chúng ta lại không hoàn thành được mục tiêu của mình. Tất cả những lý do tại sao chúng ta không đạt được mục tiêu đó sẽ giúp chúng ta lường trước được những trở ngại tiềm ẩn và cải thiện khả năng thành công của mình.

Một trong những điều mà poker dạy là chúng ta phải có được sự hài lòng từ việc đánh giá xác suất xảy ra của các kết quả khác nhau của các quyết định đang được xem xét và từ việc thực thi sự đặt cược mà chúng ta cho là tốt nhất.

Ở một mức độ nào đó chúng ta đều là những kẻ nghiện kết quả, nhưng càng tự cai được chứng nghiện đó bao nhiêu, chúng ta sẽ càng hạnh phúc bấy nhiêu. Không ai trong chúng ta được đảm bảo sẽ có một kết quả có lợi và tất cả chúng ta đều sẽ trải nghiệm rất nhiều kết quả bất lợi. Tuy nhiên, chúng ta luôn có thể đưa ra một sự đặt cược tốt. Và ngay cả khi đã đưa ra một sự đặt cược không tốt, chúng ta thường có một cơ hội thứ hai vì chúng ta có thể học hỏi từ kinh nghiệm và đặt cược tốt hơn vào lần tới.

Kết luận

Cuộc sống, cũng như poker, là một trò chơi rất dài và chúng ta sẽ thua rất nhiều lần, ngay cả sau khi đưa ra những sự đặt cược tốt nhất có thể. Chúng ta sẽ làm tốt hơn và sẽ hạnh phúc hơn nếu bắt đầu bằng cách công nhận rằng chúng ta sẽ không bao giờ chắc chắn về tương lai. Điều đó sẽ làm thay đổi nhiệm vụ của chúng ta từ cố gắng đúng mọi lúc, một nhiệm vụ bất khả thi, sang lèo lái để vượt qua sự không chắc chắn bằng cách kiểm định niềm tin của mình để tiến tới, từng chút một, một sự nhìn nhận chính xác và khách quan hơn về thế giới. Với quan điểm và tầm nhìn chiến lược, đó là công việc mà chúng ta có thể kiểm soát được. Nếu không ngừng học hỏi và kiểm định, chúng ta thậm chí còn có thể làm tốt hơn.

Tư duy đặt cược - Annie Duke