{tocify} $title = {Nội dung bài viết}
Trong giao dịch tài chính, có 2 chiến lược giao dịch cơ bản là Trend-Following (giao dịch theo xu hướng) và Mean Reversion (giao dịch hồi quy trung bình). Cả hai chiến lược đều được sử dụng rộng rãi, tuy nhiên mỗi chiến lược lại dựa trên các hành vi khác nhau của thị trường và chúng ta sẽ phân tích rõ từng phong cách cùng với ưu/ nhược điểm của chúng.
I. Mean Reversion
Mean Reversion (giao dịch hồi quy trung bình) là chiến lược tận dụng xu hướng thị trường dao động quanh mức giá trung bình (mean). Khi giá tăng quá cao, lúc này sẽ vào vùng quá mua (overbought), ngược lại khi giá giảm sâu thì sẽ rơi vào vùng quá bán (oversold). Ý tưởng cho chiến lược này là giá sẽ có xu hướng “quay về” mức trung bình (mean) sau những đợt biến động mạnh.
Mục tiêu của Mean Reversion là xác định vùng giá mà thị trường đã phản ứng quá mức (quá mua hoặc quá bán) để vào lệnh ngược xu hướng. Ví dụ nếu cổ phiếu A giảm mạnh dưới mức trung bình, chiến lược là mua vào tại vùng quá bán và kỳ vọng giá sẽ hồi phục về lại vùng trung bình (mean).
1. Đặc điểm của Mean Reversion
Tỷ lệ thắng cao: Nhiều chiến lược Mean Reversion đạt được tỷ lệ thắng cao 80-85%. Điều này do nhiều chiến lược sử dụng điều kiện thoát lệnh khi giá đã “hồi” về mean, giúp nhà giao dịch thường có lãi khi kết thúc giao dịch.
Lãi nhỏ nhưng đôi khi lỗ lớn: Vì tỷ lệ thắng cao, mỗi giao dịch thắng thường mang lại lợi nhuận nhỏ nhưng nếu sai thì nhà giao dịch cũng có thể chịu lỗ lớn (ví dụ trong xu hướng thị trường downtrend, giá cổ phiếu thường rơi nhiều lần về vùng quá bán và nếu nhà giao dịch mua chờ hồi về vùng trung bình thì sẽ chịu khoản lỗ tương đối). Mặc dù vậy chiến lược này cũng khá dễ chịu về mặt tâm lý cho nhà đầu tư.
Cần 1 stoploss rộng: Để tận dụng giá có cơ hội “quay đầu” về lại mean nhà giao dịch cần nới stoploss rộng; thậm chí một số nhà giao dịch không đặt stoploss mà giảm quy mô giao dịch nếu sai để kiểm soát rủi ro hoặc chỉ giao dịch chiến lược này nếu giá nằm trên trung bình 200 ngày.
2. Đánh giá chiến lược Mean Reversion
a. Ưu điểm
- Thời gian nắm giữ ngắn: Với khung thời gian ngày (daily), nhà giao dịch có thể chỉ cần giữ lệnh 2-10 ngày là có thể đạt được mục tiêu.
- Hoạt động tốt trong thị trường biến động (volatility): trong nhịp điều chỉnh trong xu hướng tăng.
- Tâm lý thoải mái: Tỷ lệ thắng cao giúp bạn tự tin hơn khi vào lệnh.
b. Nhược điểm
- Vị thế giao dịch nhỏ: Vì cần 1 stoploss rộng nên nhà giao dịch phải giảm vị thế xuống thấp để kiểm soát rủi ro dẫn đến lợi nhuận mỗi giao dịch sẽ không quá lớn.
- Khó vào lệnh khi thị trường downtrend: Vì đây là lúc thị trường rơi vào quá bán nhiều. (do đó nên ưu tiên dùng chiến lược khi giá nằm trên trung bình 200 ngày).
- Không hiệu quả khi thị trường sideway: Mean Reversion cần cứ “swing” mạnh để kiếm lãi, nên trong giai đoạn thị trường đi ngang chiến lược này thường kém hiệu quả.
3. Một số chiến lược Mean Reversion
a. The RSI-2 Strategy
Vào lệnh:
- Thị trường trên MA200.
- RSI(2) cắt xuống dưới 10.
Thoát lệnh khi RSI(2) vượt 60.
b. The Bollinger Bands Strategy
- Mua khi giá cổ phiếu cắt xuống biên dưới Bollinger bands.
- Thoát lệnh khi giá cắt lên đường giữa (middle band).
c. Double Seven
- Mua khi giá cổ phiếu đóng của tại mức thấp nhất trong 7 ngày và giá nằm trên MA200.
- Thoát lệnh khi giá đóng cửa cao nhất trong 7 ngày.
II. Trend- Following
Ngược lại với Mean Reversion, Trend-Following (giao dịch theo xu hướng) tận dụng sức mạnh của thị trường khi đang trong 1 xu hướng rõ ràng, thay vì kỳ vọng giá sẽ đảo chiều thì nhà giao dịch tham gia vào xu hướng tăng càng lâu càng tốt. Ví dụ như khi VNINDEX đang có xu hướng tăng mạnh thì họ mua và giữ lệnh đến khi xu hướng đảo chiều xuất hiện.
1. Đặc điểm của Trend-Following
Tỷ lệ thắng thấp, nhưng thắng lớn: Chiến lược này thường có tỷ lệ thắng thấp (đôi khi chỉ 20%) nhưng mỗi giao dịch thắng có thể mang lại lợi nhuận khổng lồ, bù đắp cho nhiều lệnh thua.
Thời gian nắm giữ dài: Nhà giao dịch có thể giữ lệnh từ vài tuần đến hàng tháng thậm chí là năm để tận dụng toàn bộ xu hướng.
Chấp nhận thua lỗ thường xuyên: Vì nhà giao dịch đang cố gắng nắm bắt 1 xu hướng, do đó nhiều tín hiệu “fail” xảy ra và dẫn đến thua lỗ nhỏ. Điều này đòi hỏi phải quản trị tâm lý thật tốt.
2. Đánh giá chiến lược Trend-Following
a. Ưu điểm
- Tận dụng xu hướng lớn: Nếu nắm bắt được xu hướng dài hạn (như xu hướng tăng của VNINDEX từ đầu tháng 4/2025), nhà giao dịch sẽ có lợi nhuận đáng kể.
- Không cần vào lệnh chính xác: Miễn là nhà giao dịch bắt được xu hướng, thời điểm vào lệnh không cần quá hoàn hảo.
- Chi phí giao dịch thấp: Vì giao dịch ít, chi phí hoa hồng cho mỗi giao dịch không phải là vấn đề lớn như các chiến lược khác.
- Cắt lỗ sớm, để lãi chạy: Đây là nguyên tắc vàng của nhiều nhà giao dịch thành công và những nhà đầu tư theo xu hướng luôn áp dụng triết lý này.
b. Nhược điểm
- Thử thách tâm lý: Tỷ lệ thắng thấp và chuỗi thua liên tiếp (có khi 10 lệnh thua liên tục) có thể khiến nhà đầu tư mất niềm tin.
- Không được bỏ lỡ 1 giao dịch nào: Vì lợi nhuận lớn thường đến từ 1 vài giao dịch “tốt nhất”, nhà giao dịch phải tuân thủ mọi tín hiệu. Bỏ lỡ một lệnh có thể khiến họ mất cơ hội bù đắp lại những khoản thua lỗ trước đó.
- Sự kiên nhẫn: Chờ đợi xu hướng lớn đòi hỏi nhà giao dịch phải chịu đựng những giai đoạn thị trường đi ngang.
3. Ví dụ chiến lược về Trend-Following
a. 20 Day Breakout
- Mua khi giá đóng cửa vượt giá cao nhất trong 20 phiên.
- Bán sau 20 phiên nắm giữ.
b. Chiến lược mua giá all time high (ATH)
III. Mean Reversion và Trend-Following: Nhà giao dịch nên chọn chiến lược nào?
Cả hai chiến lược đều có ưu và nhược điểm riêng, nhưng lựa chọn phụ thuộc vào cách nhà giao dịch muốn và phong cách của nhà giao dịch đó
Chọn Mean Reversion nếu nhà giao dịch:
- Thích giao dịch thường xuyên, vào/ra thị trường liên tục.
- Muốn tỷ lệ thắng cao để cảm thấy tự tin dù có thể chấp nhận một vài khoản lỗ lớn xuất hiện.
- Can đảm vào lệnh khi giá đang giảm mạnh, biết rằng cơ hội “hồi giá” sẽ cao hơn.
Chọn Trading-Following nếu nhà giao dịch:
- Thích nắm giữ lâu dài và tận dụng những xu hướng lớn.
- Chấp nhận được việc thua lỗ nhiều lần, miễn là có cơ hội thắng lớn.
- Có thể chịu đựng được những giai đoạn sụt giảm (Drawdown) dài mà vẫn giữ được sự kỷ luật.
- Muốn có một hệ thống ít phải theo dõi thường xuyên nhưng có tiềm năng lợi nhuận cao.
Kết hợp 2 chiến lược
Nếu nhà giao dịch thấy phù hợp với cả 2 chiến lược. Mean Reversion và Trend-Following hoạt động dựa trên các logic khác nhau nên khi một chiến lược đang kém hiệu quả trong 1 giai đoạn thì chiến lược còn lại có thể bù đắp. Ví dụ như trong giai đoạn thị trường biến động mạnh trong xu hướng chưa rõ thì Mean Reversion có thể phù hợp; trong khi Trend-Following sẽ phù hợp khi thị trường hình thành xu hướng rõ ràng.
Kết hợp cả hai giúp nhà giao dịch đa dạng hóa danh mục và giảm rủi ro. Đây là lý do nhiều nhà giao dịch chuyên nghiệp sử dụng giao dịch thuật toán (algorithmic trading) để chạy đồng thời nhiều chiến lược. Với nền tảng của công nghệ hiện nay, nhà giao dịch có thể quản lý nhiều chiến lược cùng lúc để tối ưu hóa lợi nhuận và kiểm soát rủi ro tốt hơn.
IV. Kết luận
Cả 2 phương pháp Trend-Following và Mean Reversion đều là những chiến lược đã được kiểm định và được nhiều nhà giao dịch tên tuổi trên thế giới áp dụng và thực hành. Nhà giao dịch không nhất thiết chọn một trong hai; nhưng cũng có thể kết hợp các chiến lược để đạt được hiệu quả giao dịch phù hợp với mục tiêu và phong cách của nhà giao dịch đó.