Blaise Pascal (nhà toán học và triết gia người Pháp) từng đưa ra một lập luận nổi tiếng rằng: “Chiến lược tối ưu của con người là tin vào Chúa. Nếu Chúa tồn tại, những người tin vào Ngài sẽ nhận được phần thưởng vô hạn. Nếu Ngài không tồn tại, họ chẳng mất gì nhiều ngoài việc tuân theo một số quy tắc đạo đức”.
Đây không
chỉ đơn giản là một phát biểu tôn giáo mà còn thể hiện nguyên tắc cốt lõi của
việc ĐẶT CƯỢC BẤT ĐỐI XỨNG, một triết lý, tư duy chiến lược có thể áp dụng vào
mọi lĩnh vực trong cuộc sống.
Chúng ta không thể kiểm soát hoàn toàn mọi kết quả, nhưng có thể lựa chọn tham gia cuộc chơi, những cơ hội, lĩnh vực mà khi đúng, phần thưởng là khổng lồ, còn khi sai tổn thất được giới hạn. Không phải ngẫu nhiên mà những người giàu nhất thế giới là doanh nhân. Startup là một ví dụ điển hình của “đặt cược bất đối xứng”. Nếu thất bại, bạn chỉ mất một số tiền và vài năm làm việc, nhưng vẫn học được kỹ năng, xây dựng mạng lưới quan hệ và có thể thử lại. Nếu thành công, phần thưởng có thể là hàng triệu, thậm chí hàng tỷ đô. Ngày nay, Internet và mạng xã hội đã tạo ra những cơ hội bất đối xứng chưa từng có, không chỉ làm doanh nghiệp, bạn còn có rất nhiều lựa chọn “bất đối xứng” khác.
Nếu bạn chọn làm sáng tạo nội dung nhưng
không thành công, sẽ chỉ mất thời gian. Còn nếu nội dung của bạn trở nên viral,
bạn có thể kiếm được hàng triệu đô từ quảng cáo, tài trợ và sản phẩm số.
Viết sách cũng là một ván cược bất đối xứng
tương tự. Nếu sách không bán chạy, bạn chỉ mất thời gian, nhưng vẫn có thể dùng
nó để xây dựng thương hiệu cá nhân. Nếu thành công, có thể mang lại thu nhập trọn
đời.
Những ván cược bất đối xứng điển hình nhất
xuất hiện trong đầu tư. Đây không phải trò chơi dự đoán chính xác 100%. Những
nhà đầu tư giỏi nhất không phải là người đúng nhiều nhất, mà là người biết cách
đặt cược vào những cơ hội có rủi ro nhỏ và tiềm năng lợi nhuận không giới hạn.
Mua tài sản (Long Position) là một chiến lược bất đối xứng rõ ràng. Khi bạn mua một tài sản, rủi ro tối đa là mất số vốn đầu tư (có thể được giới hạn), nhưng nếu thành công, giá có thể tăng 10x, 100x, thậm chí hơn. Đầu tư giá trị là ví dụ, khi một công ty có giá trị thật bị định giá quá thấp bởi tâm lý hoảng loạn, nó sẽ trở thành một doanh nghiệp tuyệt vời để mua và sở hữu, với tiềm năng tạo lợi nhuận không giới hạn cùng rủi ro rất nhỏ. Ngược lại, bán khống (Short Selling) tài sản là một ván cược tiêu cực. Lợi nhuận tối đa bạn có thể kiếm được là 100%, nhưng nếu giá tăng mà bạn không chịu cắt lỗ, số tiền mất có thể vô hạn.
Trong giao dịch và đầu cơ, cách tối ưu để tận dụng tính bất đối xứng là giao dịch theo xu hướng (trend-following). Thay vì cố gắng dự đoán đỉnh đáy, chúng ta sẽ tập trung tìm kiếm những xu hướng mới hình thành và cắt lỗ cực nhanh nếu sai. Khi xu hướng tiếp diễn, bạn tham gia và giữ lệnh cho đến khi dấu hiệu đảo chiều. Nếu sai, bạn mất một khoản nhỏ. Hầu hết các tài sản chính có xu hướng trong dài hạn (cổ phiếu, vàng, Bitcoin) nên việc đi theo nó giúp bạn tận dụng các cơ hội tăng trưởng mạnh mà không cần dự đoán thị trường. Các quỹ và những nhà đầu tư giao dịch theo xu hướng kỳ cựu đã kiếm hàng triệu đô chỉ đơn giản bằng cách mua khi giá cao, bán khi giá cao hơn mà không cần dự đoán gì cả.
Tư duy bất bối xứng không chỉ giới hạn trong các lĩnh vực trên mà còn là chìa khóa để phát triển bản thân. Đọc sách chính là một dạng đặt cược bất đối xứng, nơi rủi ro, chi phí nhỏ nhưng lợi ích lại vô cùng lớn. Một cuốn sách chỉ tốn vài trăm nghìn và vài giờ để đọc, nhưng nếu nó chứa đựng một ý tưởng đột phá, có thể thay đổi hoàn toàn cuộc đời bạn.
Thế giới mà chúng ta đang sống không vận hành
tuyến tính, nỗ lực không phải lúc nào cũng tương đương với kết quả. Nassim
Taleb gọi nó là thế giới phi tuyến tính, nơi những tác động nhỏ có thể dẫn đến
kết quả cực kỳ lớn lao, những sự kiện hiếm hoi nhưng có ảnh hưởng sâu sắc (thiên
nga đen) sẽ thay đổi mọi thứ.
Điều tốt nhất bạn có thể làm trong một thế giới như vậy là “lựa chọn đúng”. Hãy thiết kế những “ván cược cuộc đời” sao cho khi thiên nga đen xuất hiện, bạn có thể hưởng lợi thay vì bị nghiền nát. Cuộc sống không thưởng cho sự chính xác. Nó thưởng cho những ván cược có lợi thế. Những người thành công không phải là những người không bao giờ sai, mà là những người biết “lựa chọn đúng”.
Họ không hẳn là những người “nỗ lực” hơn mà
là những người thông minh, biết đặt cược vào những “ván cược bất đối xứng”. Nơi
mà khi thắng, họ thắng rất lớn, còn khi thua họ gần như chẳng mất gì.